Alkimos archive

…ας πούμε επιτέλους αλήθειες!

Η αγοραία «απώθηση» του ρεαλισμού

Tου Χρήστου Γιανναρά(*)

Ένας …ελεύθερος κόσμος, υποταγμένος στη δεσποτεία του απολυτοποιημένου καταναλωτισμού.

Χαρακτηριστικό γνώρισμα του ανθρωπολογικού τύπου που πλεονάζει σε κοινωνίες ή εποχές παρακμής, είναι η παράκαμψη της λογικής. Δηλαδή της κριτικής λειτουργίας του νου. Και πρωταρχικό πεδίο για να λειτουργήσει κριτικά ο νους, είναι να μεταφράζει το λογικό άτομο τις ανάγκες του σε στόχους. Να ιεραρχεί τους στόχους, να συνάγει προτεραιότητες, να κρίνει αν πραγματοποιούνται και σε ποιο ποσοστό οι στόχοι του, πόσο σωστά (μεθοδικά) τους επιδιώκει.

Από το πρωταρχικό αυτό πεδίο κριτικής λειτουργίας του νου πηγάζει όχι μόνο η ιεράρχηση των αναγκών αλλά και τα κριτήρια της ιεράρχησης – η διαφοροποίηση των κριτηρίων που διαφοροποιεί τους πολιτισμούς. Οι πολιτισμοί διαφοροποιούνται επειδή διαφοροποιείται η ιεράρχηση των αναγκών, τα μέτρα – κριτήρια της ιεράρχησης, το «νόημα» (λόγος ή αλογία) από το οποίο αντλούνται τα μέτρα – κριτήρια. «Νόημα» είναι η ερμηνεία – αιτιολόγηση που δίνει ο άνθρωπος στην ύπαρξή του και στη συνύπαρξη, στο εγώ και στο έναντι.

Χαρακτηριστικό γνώρισμα πρωτόγονων κοινωνιών ή κοινωνιών παρακμής είναι η «απώθηση» (ασυνείδητη άρνηση, παράκαμψη, απόρριψη), από την πλειονότητα, του ερωτήματος για «νόημα» της ύπαρξης και της ανυπαρξίας, της ζωής και του θανάτου. Απώθηση, επομένως και παραίτηση (ανεπίγνωστη και αυτή) από την κριτική λειτουργία του νου, τη λογική των ιεραρχήσεων, της αξιολόγησης προτεραιοτήτων. Οι ανάγκες αποσυνδέονται από κριτικές ιεραρχήσεις, από στοχεύσεις με «νόημα»: αποσπώνται από κάθε λογικό πλαίσιο. Δικαιώνονται μόνο ενορμητικά: από τις ενστικτώδεις απαιτήσεις ηδονής, αυτοσυντήρησης, επιβολής.

Στις κοινωνίες αυτές, αν κάποιοι επιμένουν στην προτεραιότητα της λογικής, της κριτικής λειτουργίας του νου, σαν σε ανάχωμα στην αλογία της ζούγκλας, χαρακτηρίζονται σχετλιαστικά «διανοούμενοι», «οραματιστές της ουτοπίας». Το να ζητάνε ιεράρχηση των αναγκών, αξιολόγηση προτεραιοτήτων και «νόημα» γι’ αυτή την ιεράρχηση, τιτλοφορείται ευγενικά «αθεράπευτος ρομαντισμός». Το να επιδιώκουν κρίση και έλεγχο του ποσοστού πραγματοποίησης ζωτικών για τη λειτουργικότητα της κοινωνίας στόχων, καταγγέλλεται σαν «αναφορά και προσήλωση σε έναν τέλειο κόσμο, που η σύγκρισή του με την πεζή, καθημερινή πραγματικότητα αποβαίνει αναπόφευκτα καταλυτική σε βάρος της δεύτερης».

Γι’ αυτό και όσοι επιμένουν στην προτεραιότητα της ανάγκης για κοινωνούμενη λογική, για κοινωνική επαλήθευση των κριτηρίων της λογικής, για «νόημα» των λογικών στόχων, «ρέπουν προς τη μεγαλόσχημη καταγγελία, θεωρούν πως κατέχουν την απόλυτη αλήθεια». Είναι, γι’ αυτόν τον λόγο, «αιώνια απαισιόδοξοι, πάντοτε θυμωμένοι, με δραματικό οίστρο και ατράνταχτη γνώμη περί παντός επιστητού». Ευτυχώς όμως που «οι σημερινές αναπτυγμένες κοινωνίες δεν προσφέρουν γόνιμο έδαφος στους διανοούμενους αυτού του είδους».

Τέτοιες θεωρήσεις και αποτιμήσεις ευδοκιμούν πληθωρικά σε κοινωνίες παρακμής σήμερα ή παλιμβαρβαρικού πρωτογονισμού. Λοιδορούν την εμμονή στον κριτικό κοινωνιοκεντρισμό και προσπαθούν να τη διασύρουν σαν γραφική, εξωπραγματική. Αλλά, δυστυχώς, δεν διευκρινίζουν τι ακριβώς θεωρούν «ανάπτυξη» και πώς ορίζουν τις «αναπτυγμένες σημερινές κοινωνίες που δεν προσφέρουν γόνιμο έδαφος» στη δυναμική της πάντοτε ανοιχτής στη δοκιμασία του κριτικού ελέγχου στοχοθεσίας.

Είναι αλήθεια πως ό,τι ονομάζουμε σήμερα «δημοσιότητα» σε διεθνές επίπεδο (δημόσιος λόγος, πληροφόρηση, κατεστημένα πρότυπα ψυχαγωγίας, νοο-τροπίας, συμπεριφορών) προβάλλει ως αυτονόητη εκδοχή της «ανάπτυξης» και της «προόδου» τις κοινωνίες τις απόλυτα υποταγμένες στους νόμους (ανεξέλεγκτες απαιτήσεις) της «ελεύθερης αγοράς». Είναι ο θρίαμβος του τύπου της κοινωνίας που ο Popper χαρακτήριζε «κλειστή»: στεγανά εγκλωβισμένη σε αυτάρεσκη αυτάρκεια και αρραγείς βεβαιότητες, με θεσμικά αποκλεισμένο κάθε ενδεχόμενο απόκλισης από την απόλυτη προτεραιότητα του απολυτοποιημένου καταναλωτισμού, κάθε πιθανότητα να εμφανιστούν απαιτήσεις για νοηματοδότηση του βίου με στοχοθεσίες ανυπότακτες στη δεσποτεία της αγοράς.

Στις «κλειστές» κοινωνίες σήμερα λειτουργούν τυπικά όλοι οι θεσμοί της «αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας»: Πολυκομματισμός, σύνταγμα, κοινοβούλιο, ανεξάρτητες αρχές, τοπική αυτοδιοίκηση. Αλλά λειτουργούν οι θεσμοί με τους όρους και τον «τρόπο» της αγοράς: Τα κόμματα παράγουν (υποτίθεται) και διακινούν (σίγουρα) προϊόντα – προτάσεις διαχείρισης της οικονομίας. Τα κομματικά προϊόντα ανταγωνίζονται με τους όρους της εμπορικής διαφήμισης: ποιο θα ξεγελάσει δολιότερα τον καταναλωτή πολίτη. Το κόστος διαφήμισης των κομματικών προϊόντων είναι ιλιγγιωδώς το υψηλότερο της αγοράς, γι’ αυτό και η κομματική διαφήμιση χρηματοδοτείται (με το αζημίωτο) από τους ισχυρούς της αγοράς.

Οι δε ψηφοφόροι δίνουν την ψήφο τους ποντάροντας κυρίως στο ατομικό τους οικονομικό όφελος. Η κοινωνία, το «νόημά» της, οι στόχοι της δεν έχουν θέση στο πολιτικό σύστημα των «αναπτυγμένων» κοινωνιών.

Έτσι, όσοι ακόμα επιχειρούν να διασώσουν την κοινωνική δυναμική της κριτικής λειτουργίας του νου, αναπόφευκτα μάχονται στο σύνολό της την αγοραία λογική του πολιτικού συστήματος, το συνολικό σύμπτωμα εμπορευματοποίησης της πολιτικής. Γι’ αυτό λοιδορούνται ότι τα ξέρουν όλα, έχουν γνώμη για όλα. Αλλά η μετάβαση από τον «όνυχα» στον «λέοντα», από το επιμέρους σύμπτωμα στη γενικευμένη πιστοποίηση, δεν είναι οπωσδήποτε αυθαίρετη, όπως δεν είναι και κάθε γενικευμένη πρόβλεψη μια «οραματική προφητεία»:

Όταν το 2004 εκλέχθηκε θριαμβευτικά ο Κ. Καραμανλής ο βραχύς, ήταν λογικά προφανές, από την πρώτη κιόλας μέρα, ότι δεν μπορούσε η χώρα να περιμένει τίποτε από αυτόν. Από πού προέκυπτε η λογική προφάνεια; Από την κυβέρνηση που συγκρότησε, από τη λογική της σύνθεσής της: Δεν ήταν λογική που στόχευε στην αντιμετώπιση ή στη λύση προβλημάτων, η σύνθεσή της απέβλεπε να εξασφαλίσει εσωκομματικές ισορροπίες, να εξαγοράσει εσωκομματικές εύνοιες, να μοιράσει μπουναμάδες σε φιλαράκια. Όσοι τόλμησαν δημόσια να το καταγγείλουν, να προβλέψουν με ακρίβεια την ντροπή και τον διασυρμό που θα στιγμάτιζαν ιστορικά την κατάληξη και αυτής της «γαλάζιας παρένθεσης», λοιδορήθηκαν τότε σαν εμπαθείς, «αιώνια απαισιόδοξοι, πάντοτε θυμωμένοι» ρομαντικοί ουτοπιστές.

Την πρόβλεψη την παράγει ο λογικός συμπερασμός, μαζί με την πείρα, την κεκτημένη ικανότητα αξιολόγησης της σημαντικής (και δυναμικής) των συμπτωμάτων. Και οι προβλέψεις που σωρεύονται για τον διάδοχο του βραχέος στην πρωθυπουργία συνεχίζουν να συνιστούν προφανέστατους λογικούς συμπερασμούς. Οχι προφητείες.

(*) kathimerini.gr -12.09.10

.

Σχόλιο: Μια ακόμα αναλαμπή φωτός μέσα στο πυκνό σκοτάδι που επικρατεί στην ελληνική κοινωνία!

.

Advertisements

12/09/2010 - Posted by | Κοινωνικά | , , , ,

7 Σχόλια »

  1. Βλέπω κανείς δεν έχει κουράγιο να σχολιάσει…. Να θυμήσω όμως ότι επειδή εμάς μας έχει πιάσει απελπισία και δεν βλέπουμε φως δεν σημαίνει πως δεν υπάρχει φως…. Σαν κουραστικό δεν είναι όλοι να κλαίγονται για τα χάλια και τη διαφθορά που όλοι έχουμε ανεχτεί όλα τα χρόνια? Γιατί κανείς δεν είναι αθώος κανείς… Άμα θέλει κάποιος ας το παλέψει, όλα έχουν κόστος, ας αποδεχθεί και το κόστος…. αν δεν θέλει να αποδεχθεί την ατομική ευθύνη
    Να θυμίσω ότι το «θεικό» κομμάτι του ανθρώπου είναι η «αναρχία» του και η δυνατότητα ανυπακοής που έχει….. το ξεχνάνε συστηματικά 🙂 τα «θρησκευτικά συστήματα» ….. και αυτοί που έπρεπε να το θυμίζουν το ξεχνάνε κι αυτοί

    Σχόλιο από skeptiki | 18/09/2010 | Απάντηση

    • Ο άνθρωπος από την φύση του ρέπει προς το ευχάριστο, το συμπαθές, αυτό που δεν τον βάζει σε διαδικασία προβληματισμού. Ειδικά εδώ στην Ελλάδα βλέπω να συμβαίνει αυτό που παθαίνει ο κάβουρας μέσα στην κατσαρόλα: Βράζει στο ζουμί του… Έτσι συμβαίνει και με την πλειονότητα των «ελληναράδων». Δεν αναζητούν την αλήθεια, έστω και πικρή, αναζητούν μάλλον αυτούς που θα τους νανουρίσουν με ευχάριστα λόγια, ή με αυτά που ΘΕΛΟΥΝ να ακούσουν. Καθώς η «θερμοκρασία» όμως θα ανεβαίνει, η αποχαύνωση θα γίνει τόσο ολική, που δεν θα υπάρχει πια δύναμη αντίστασης… και το μοιραίο θα έρθει!
      Πόσοι έδωσαν προσοχή στις πολύ ευγενικές και αληθινές επισημάνσεις του καθηγητή Ανδρέα Κατσούρη (Λείπει η αυτογνωσία σήμερα απ’ τους Έλληνες!); Σίγουρα πάρα πολύ λίγοι, διότι τα γραφόμενά του ανήκουν σε όσα ΔΕΝ ΘΕΛΟΥΝ να ακούν οι Έλληνες!

      Σχόλιο από Alkimos | 18/09/2010 | Απάντηση

      • «Ο άνθρωπος από την φύση του ρέπει προς το ευχάριστο, το συμπαθές, αυτό που δεν τον βάζει σε διαδικασία προβληματισμού.»
        Άλλο ένα απόφθεγμα που έχω βαρεθεί να ακούω…. Ο άνθρωπος ρέπει προς την ζωή… όπως όλα τα έμβια όντα… και ζωή είναι αυτά που νιώθει, που ελπίζει, αλλά και που έχουν ένταση… τα άλλα τα ψευτοκουλτουριάρικα του δυτικού κόσμου και των «διανοητών» που δεν καταλαβαίνουν τη γεύση στο ψωμί και πόσο σημαντική είναι για τη ζωή αυτή η γεύση είναι για τις αίθουσες διαλέξεων … όχι για τη ζωή ( μάθηση είναι να ακούς τον άλλον και να βλέπεις τα μάτια του για να μπορείς να αναγνωρίσεις αλήθειες, να αμφισβητήσεις και να ρωτήσεις, μόνοι με ένα βιβλίο που μάθαμε από τα μικράτα μας να αντλούμε τη σύγχρονη γνώση απλά μας μπερδεύει γι αυτό και όλα αυτά)
        Ο Έλληνας έχει μπόλικη αυτογνωσία αλλά δεν έχει σιγουριά και δεν ρισκάρει τη συζήτηση, και έχει και επίγνωση για την κοροιδία που τρώει, …. αλλά δεν θα πει εύκολα τη δική του αλήθεια που θέλει ησυχία για να ακουστεί, κι έτσι κάνει πως δεν καταλαβαίνει… αλλιώς πρέπει να πάρει στυλιάρι και να βαράει…

        Πλήρη αυτογνωσία έχει όταν λέει : γιατί αυτός που είναι άχρηστος έχει πιό πολλά από μένα που δεν είμαι τόσο άχρηστος? Άρα ορμάω κι εγώ κι όποιος αρπάξει παραπάνω… κι όσο κρατήσει το πλιάτσικο … κανόνες επιβίωσης στην άγρια δύση είναι αγαπητέ όχι έλλειψη αυτογνωσίας

        Σχόλιο από skeptiki | 18/09/2010 | Απάντηση

        • Μια πολύ αισιόδοξη άποψη, που πολύ απέχει όμως από την πραγματικότητα… Ναι! Υπάρχουν κι αυτοί οι Έλληνες που περιγράφεις… Πόσοι είναι όμως; Με τα ευχολόγια και την αναζήτηση μόνο θετικών στοιχείων εκεί όπου υπάρχουν μάλλον …ρήγματα, δεν βοηθάς. Ο Έλληνας θέλει ο ίδιος στειλιάρι, για να ξυπνήσει… Οι «άχρηστοι» δεν έχουν κάνει κατάληψη δια της βίας. Αυτοί είναι απλά οι «μπροστινοί»… Τα «τρωκτικά» τους ακολουθούν, και σε βεβαιώ πως δεν είναι λίγα…
          Οι λίγες αναλαμπές εδώ κι εκεί δεν κάνουν το σύνολο… Πρέπει να είσαι μάλλον πολύ ρομαντική για να μην βλέπεις γύρω σου την σκοτεινή πλευρά του κόσμου που σε περιτριγυρίζει. Η αισιοδοξία είναι καλή και ωφέλιμη αλλά και η νηφαλιότητα όμως δεν βλάπτει!
          Όσο για τον νόμο της ζούγκλας που επικαλείσαι, σε πληροφορώ, πως αυτή δεν είναι δικαιολογία για πλιάτσικο μέσα στο ίδιο σου το σπίτι… Αυτό όταν συμβαίνει, φανερώνει ΠΑΡΑΚΜΗ!!!

          Σχόλιο από Alkimos | 19/09/2010 | Απάντηση

  2. Δεν είμαι υπεραισιόδοξη, είμαι αυτή που από την ώρα που βγήκα στην αγορά εργασίας και είχα να αντιμετωπίσω δημόσιες υπηρεσίες φώναζα για την επερχόμενη κατάρρευση, δεν είναι προφητεία το αυτονόητο, απλά δεν βγαίνουν οι αριθμοί 🙂 Όμως ο κόσμος αντιδρά όπως όλοι οι «πολιτισμοί» από τη στιγμή που η μεγάλη μάζα πάψει να αγχώνεται και να παλεύει για την επιβίωση και ασχολείται με την απόλαυση αρχίζει η παρακμή…. για βρες έναν πολιτισμό να μην εκφυλίστηκε έτσι? Δεν είναι κάτι το ιδιαίτερα ανόητο ο Έλληνας, μέσα στους κανόνες της ανθρώπινης φύσης είναι και τους ακολουθεί όπως όλοι οι λαοί…
    Μακάρι να θεωρούσε το κράτος ο έλληνας σπίτι του… εγώ από πάντα το θεωρούσα εχθρό μου, πάντα το είχα απέναντι στις προσπάθειές μου, πάντα εμπόδια, και πάντα επιβράβευση στην απάτη… δεν είναι σπίτι μου αυτό το κράτος…. δεν παίρνω πίσω μέρος αυτών που δίνω…. ναι είναι ο νόμος της ζούγκλας, και την κοροιδία του ποιός ψηφίζει ποιόν ας την αφήσουμε καλύτερα…. Και πάλι καλά τόσα χρόνια, πάλι καλά κρατάει ο κόσμος
    Καλημέρα παρεπιπτώντος, 🙂 που βρίσκεις το χρόνο και την ευγένεια να σχολιάζεις τα σχόλια ?

    Σχόλιο από skeptiki | 19/09/2010 | Απάντηση

    • Σε καταλαβαίνω, γιατί έχω παλέψει κι εγώ πολύ για την Ελλάδα και τους Έλληνες… με ανιδιοτέλεια! Καταλαβαίνω και την αντίδρασή σου σχετικά με το κράτος. Ποιος υπονοείται άραγε από την έκφραση «Η Ελλάδα τρώει τα παιδιά της;» Σίγουρα όχι τα χώματα αυτής της πατρίδας… Αλλά όπως και να’ χει, ο κανιβαλισμός δεν είναι η λύση. Διότι κανιβαλισμός είναι το να ορμάει κάποιος σε αυτό που ανήκει στο σύνολο, διότι μέρος αυτού του συνόλου είμαστε όλοι μας…
      Σχετικά με τα σχόλια… Θεωρώ ότι είναι αυτονόητο το να απαντήσω… Όσο για την ευγένεια… ακολουθώ βλέπεις τη συμβουλή του Ιησού (στην επί του όρους ομιλία) όπου είχε παροτρύνει τους ακολούθους του “να ΚΑΝΟΥΝ στους άλλους αυτό που θα ήθελαν να κάνουν οι άλλοι σε αυτούς”. Αυτή η παρότρυνση ήταν ποιο καλή από την αντίστοιχη του Κομφούκιου, που έλεγε: «ΜΗ ΚΑΝΕΙΣ στους άλλους αυτό που δεν θέλεις να σου κάνουν». Η διαφορά βρίσκεται στο γεγονός ότι η παρότρυνση του Ιησού ήταν ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ενώ του Κομφούκιου ήταν ΠΑΘΗΤΙΚΗ.

      Σχόλιο από Alkimos | 19/09/2010 | Απάντηση

      • Μόνο να συμφωνήσω μπορώ……

        Σχόλιο από skeptiki | 19/09/2010 | Απάντηση


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s